login_logo2-4

روزشمار: ۳۱ مرداد؛ جنگ چالدران بين ايران و عثمانی

8daa831f-044f-4194-a59d-bdcba7ccf15b

در روز ۳۱ مرداد سال ۸۹۳ هجری شمسی برابر با ۱۵۱۴ میلادی میان ایران و عثمانی جنگی درگرفت که بعد‌ها به چنگ چالدران مشهور شد. این جنگ یکی از مهمترین جنگ‌های تاریخ خاورمیانه است.

جنگ چالدران، نخستین نبرد دولت صفوی با عثمانی بود که در نزدیکی شهرستان چالدران در شمال آذربایجان غربی در ۲۰ کیلومتری شهر خوی، در ۳۱ مرداد سال ۸۹۳ شمسی رخ داد.

جنگ چالدران

صفویان با حمایت قبایل پیرو خود، قزلباش‌ها توانسته بودند حکومت صفوی را در ایران پایه‌گذاری کنند و شاه اسماعیل حکومت خویش را در اوج قدرت می‌دید. در پی فشارهای عقیدتی بر علویان در امپراتوری عثمانی، صفویان با جمع‌آوری و پناه دادن به آن‌ها و به ویژه نیروهای نظامی ورزیده عثمانی موسوم به ینی‌چری، سپاهی قوی‌تر از ینی‌چری عثمانی تشکیل دادند.

قدرت گرفتن یک دولت قدرتمند شیعه در ایران، امپراتوری تازه‌کار عثمانی را که قصد حمله نهایی جهت تصرف اروپا را داشت از طرف مرزهای شرقی نگران ساخت، آنچنان که برخی می‌گویند نگرانی عثمانی‌ها از آن رو بود که پیش‌بینی می‌کردند شاه اسماعیل با ادامه روندی که طی می‌کرد، به قدرتی فرا‌تر از تیمور دست یابد و با گسترش تشیع صفوی، امپراتوری آنان را به نابودی بکشاند. این‌چنین بود که عثمانی انگیزه لازم برای یک رویارویی سرنوشت‌ساز و محتوم را در خود دید و به سوی ایران لشگر کشید.

سلطان سلیم با سپاهی که تعداد آن را در حدود ۱۰۰ هزار نفر تخمین زده‌اند راهی ایران شد تا اینکه در اول رجب ۹۲۰ قمری (مرداد ۸۹۳) به دشت چالدران در شمال غربی خوی رسید و در آنجا اردو زد. موقعیت استراتژیک منطقه چالدران و عدم رویارویی با متجاوزان در دشت باز از مزیت سپاه ایرانیان بود. خبر ورود سلطان سلیم به ایران، در همدان به گوش شاه اسماعیل رسید، او که از این عمل ناجوانمردانه سلطان سلیم خشمگین شده بود به سرعت خود را به تبریز رساند و از عشایر منطقه تبریز-ارومیه کمک خواست.

جنگ چالدران

در این جنگ سربازان ایرانی با شمشیر، نیزه و تیر و کمان می‌جنگیدند در حالی‌که ارتش عثمانی از توپ و تفنگ استفاده می‌کرد. البته صفویان پیش از این جنگ سلاح‌های آتشین در اختیار داشته و به روش استفاده از آن‌ها نیز آشنایی داشتند و شاه اسماعیل برای رسیدن به سلطنت از توپ و تفنگ استفاده کرده بود. دلیل استفاده نکردن از این سلاح‌ها در جنگ چالدران این بود که توپخانه تحرک سواره‌نظام را محدود می‌کرد. دلیل دیگر این بود که سلاح‌های گرم ایرانیان از لحاظ تعداد انگشت‌شمار و از لحاظ کیفیت قابل قیاس با سلاح‌های ارتش سلطانی نبود. همچنین ایرانیان به سلاح آتشین بی‌علاقه بودند و استفاده از آن را ناجوانمردانه و ناشی از بزدلی می‌دانستند.

با ادامه حملات توپخانه عثمانی ارتش خسته ایران چون دیواری محکم ایستاده بودند و رفته رفته از کشته‌ها، پشته‌ها ایجاد می‌شد. سلطان سلیم فریاد می‌کشید هر چه عجم بکشید، ثواب بیشتری خواهید برد. «شیخ محمدحسن شبستری» از روحانیون معروف آن زمان که می‌دانست با قتل و یا دستگیر شدن شاه اسماعیل، ممکن است سراسر ایران تسلیم سلطان سلیم شوند، بنابراین قرآن بدست به پیش شاه اسماعیل رفت و فریاد زد که «ای پادشاه شیعیان تو را به این قرآن سوگند می‌دهیم تا دست از جنگ برداری و بروی، چون صلاح مملکت در این است.» شاه اسماعیل نیز که به‌رغم اصرار سالاران و عالمان همراه پس از خود دو فرمانده را به جانشینی‌اش انتخاب کرده و عازم جنگ شده بود در میدان نبرد با سوگند دادنش توسط شیخ شبستری و با فداکاری چند قزلباش به همراه ۸۵ نفر باقیمانده از کل ارتش ایران جان سالم از معرکه به در برد. تلفات طرفین در جنگ چالدران اینگونه بود که ۲۷۶۵۴ هزار تن از ایران و ۴ هزار نفر از سپاه عثمانی کشته شدند.

سلطان سلیم پس از عقب‌نشینی سپاه صفوی که به بهای کشته شدن بیش از چهارهزار نیروی عثمانی و از بین رفتن بخشی از توپخانه آن به دست آمد به دلیل ترس از وجود تله به تعقیب سپاه ایران نپرداخت و تنها چند روز بعد به تبریز وارد شد. سپاه عثمانی شهر تبریز را تصرف کرد اما چندی بعد به دلیل کمبود آذوقه مجبور به بازگشت شد.

نخستین نتیجه جنگ چالدران جدا شدن مناطق کردستان باختری شامل کردستان ترکیه، کردستان عراق و کردستان سوریه کنونی از ایران بود. مناطق دیگری شامل آذربایجان و تمام کردستان تا همدان نیز در جریان این جنگ از ایران جدا شد و به دست عثمانی افتاد اما چند سال بعد شاه‌عباس صفوی توانست بخشی از مناطق کردستان را با جنگ پس بگیرد.

شکست صفویان در چالدران مانع برپایی امپراطوری وسیعی در خاورمیانه شد، چراکه آنها نتوانستند کنترل شرق ترکیه و عراق را بدست بگیرند. این رویداد منجر به شکل‌گیری مرزهای امروزی بین ایران، ترکیه و عراق شد و نهایتا منتهی به آن شد که اکثریت منطقه چه اعراب و چه کردها سنی بمانند.

شاه اسماعیل کشته‌شدگان جنگ را در کنار بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی به خاک سپرد. پس از آن این گورستان به «شهیدگاه» شهرت یافت.

نشریه دیپلمات در مقاله‌ای تحت عنوان «نبرد قرن شانزدهم میلادی، خاورمیانه امروزی را شکل داد» نوشت:

چالدران امروز شهری است کوچک و ساکت در شمال غربی ایران در نزدیکی مرز ترکیه. اکنون نزدیک به پنج قرن از آن واقعه گذشته است ولی همچنان دشت چالدران زیر سنگینی مردان اسب‌سوار ناله می‌کند.

نتایج این جنگ همچنان در خاورمیانه مدرن مشاهده می‌شود. با تعیین مرزهای امپراطوری صفوی و امپراطوری عثمانی، نبرد چالدران خاورمیانه مدرن را شکل داد. زمانی‌که به اختلافات قبیله‌ای، قومی و مذهبی که خاورمیانه را تشکیل داده نگاه می‌کنیم و شاهد شکل‌گیری موفق کشورهای ایران و ترکیه هستیم، دقیقا با نتایج نبرد چالدران مواجه هستیم.

شهرستان چالدران

شهرستان چالدران، یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان غربی است که در شمال غربی این استان قرار گرفته است. چالدران پانزدهمین شهر پرجمعیت استان آذربایجان غربی است. مرکز این شهرستان، شهر سیه‌چشمه است. این شهرستان در گذشته بخشی از شهرستان ماکو بود. زبان رایج در این شهرستان کردی کرمانجی و ترکی آذربایجانی است.

از آثار جنگ چالدران، گورستان کشته‌شدگان جنگ و چندین مجسمه در محل جنگ و داخل این شهر باقی مانده است.

طبیعت و بناهای تاریخی چالدران

چالدران به دلیل داشتن هوای سرد در فصل زمستان و خنک در فصل گرما، یکی از مناطق گردشگری استان می‌باشد. این شهر یکی از مرتفع‌ترین شهرهای کشور است. تالاب «ناور» در مرزی‌ترین منطقه قرار گرفته است. مرداب‌ها و تالاب‌های متنوع، از جلوه‌های طبیعی این شهرستان است.

کلیسای طاووس یا قره کلیسا

این کلیسا آرامگاه یکی از حواریون است و سالانه پذیرای هزاران گردشگر از اقصی نقاط دنیا است. این بنا که در فهرست بناهای تاریخی دنیا به ثبت رسیده است قدمتی دیرینه دارد.

کلیسای طاووس

روستای دلیک داش و مقبره سنگی دلیک داش

مقبره سنگی دلیک داش مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان چالدران، روستای مقبره دلیک داش واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ بهمن ۱۳۸۱ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

روستای دلیک داش

روستای قاشقا بلاغ

روستای قاشقا بلاغ

آرامگاه سید صدرالدین

مقبره سید صدرالدین مربوط به دوره صفوی است و در چالدران، حومه شهر واقع شده و که یادگاری از رشادت و شهامت ایرانیان است. این اثر در تاریخ ۲۵ اسفند ۱۳۷۹به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در ورودی محوطه مقبره مجسمه شاه اسماعیل اول بنیان‌گذار حکومت شیعه به صورت ایستاده و به ارتفاع ۵/۳ متر از فایبرگلاس و بتون به رنگ برنز خودنمایی می‌کند.

آرامگاه سید صدرالدین

چشمه آب گرم

چشمه آب گرم

در همین روز:

  • درگذشت اديب برجسته ابوالقاسم، حسين‌بن محمد، معروف به «راغب اصفهانی» (۵۰۲ قمری)
  • درگذشت «ابن خلدون» مورخ بزرگ مسلمانان (۸۰۸ قمری)
  • تولد «وايتس برينگ» دريانورد و كاشف دانمارکی (۱۶۸۱ میلادی)
  • مرگ «ژوليوس اُوپرت» محقق و خاورشناس معروف آلمانی (۱۹۰۵ میلادی)
  • روز استقلال كشور «لتونی» از اتحاد جماهير شوروی سابق (۱۹۹۱ میلادی)
  • درگذشت «چارلز گوردن فولرتون» خلبان سابق شاتل‌های فضایی (۲۰۱۳ میلادی)
  • منبع : کجارو
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در pinterest
اشتراک گذاری در linkedin

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

فرم ورود کاربر

ابتدا باید وارد حساب کاربری خود شوید